4.2 โรคแอสเบสโตลิส
 

4.2  โรคแอสเบสโตลิส  (โรคปอดจากแร่ใยหิน, Asbestosis )
หมายถึงโรคปอดอักเสบเรื้อรังและเป็นพังพืดที่เนื้อปอด   จากการรับสัมผัสเอาฝุ่นแร่ใยหินไปสะสมอยู่ ในปอดเป็นระยะเวลานาน    จนเกิดพยาธิสภาพที่เยื่อหุ้มปอด   โดยมักจะเกิดขึ้นกับผู้ที่ได้รับฝุ่นแร่ใยหินใน ระยะเวลาไม่น้อยกว่า 7- 10 ปี ขึ้นไป

แอสเบสตอส (Asbestos) หรือ แร่ใยหิน หมายถึง เส้นใยแร่ซิลิเกต ซึ่งเกิดขึ้นตามธรรมชาติ แบ่งออกเป็น 2 กลุ่มใหญ่ ตามโครงการสร้างทางเคมี คือ

  1. กลุ่มเซอร์เพนไทน์ ( Serpentile) มีลักษณะสั้น ยืดหยุ่น โค้งงอ มีเพียงชนิดเดียวคือ ไครโซไทล์ ( Chrysotile)เป็นเส้นใยสีขาว( White asbestos) มีคุณสมบัติที่สำคัญคือ เส้นใยละเอียด ยืดหยุ่นได้  ทนต่อกรดด่าง และความร้อน
  2. กลุ่มแอมฟิโบล์(Amphiboles) เป็นเส้นใยที่มีลักษณะเหยียดตรงคล้ายเข็ม โดยทั่วไปจะเปราะ และ หักได้ง่ายสามารถแยกเส้นใยออกตามยาวได้ง่ายกว่า ไครโซไทล์ แบ่งออกเป็น 5 ชนิด คือ

    ครอซิโดไลท์ (Crocidolite หรือ Blue asbestos) เป็นเส้นใยสีน้ำเงิน มีคุณสมบัติทนต่อกรด มีความเหนียวแน่นและทนทานสูง ปั่นทอเป็นผืนได้ยาก ทนต่อความร้อนได้น้อย

    อะโมไซท์ (Amosite หรือ Brown asbestos) เป็นเส้นใยสีน้ำตาลที่ยาวที่สุดในหมู่แร่ใยหิน สามารถทนความร้อนได้สูง ปั่นทอได้ยาก ยืดหยุ่นได้น้อยกว่า  ไครโซไทล์ และ ครอซิโด-ไลท์

    แอนโธฟิลไลท์ ( Anthophyllite) เป็นเส้นใยสั้นๆ มีสีแตกต่างกันตั้งแต่สีขาว สีเทา สีเหลืองอ่อน หรือเขียว มีคุณสมบัติ ทนต่อกรดด่างได้ดีกว่าแร่ชนิดอื่น แต่เปราะ หักง่าย และยืดหยุ่นได้น้อยปั่นทอได้ยาก

    ทรีโมไลท์ (Tremolite) เป็นเส้นใยสีขาว มีคุณสมบัติยืดหยุ่นได้น้อย ทนต่อกรดและความร้อน ปั่นทอได้ยาก สามารถนำมาใช้ประโยชน์ได้น้อย

    แอคทิโนไลท์ ( Actinolite) เป็นเส้นใยสีขาว ยาวแข็ง ยืดหยุ่นได้ยาก และปั่นทอได้ยาก

ลักษณะงานและอาชีพที่เสี่ยง
ได้แก่ผู้ที่ทำงานสัมผัสกับฝุ่นหินในงานต่อไปนี้ อุตสาหกรรมผ้าเบรกรถยนต์ อุตสาหกรรม ผ้าคลัทชรถยนต์ อุตสาหกรรมกระเบื้องมุงหลังคา ท่อซีเมนต์  การรื้อถอนอาคาร สิ่งก่อสร้าง

อันตรายต่อระบบอวัยวะที่สำคัญของร่างกาย
ฝุ่นแร่ใยหินที่อยู่ฟุ้งกระจายในสิ่งแวดล้อมสามารถเข้าสู่ร่างกายได้ 3 ทาง คือ ทางการหายใจ ทางการ รับประทาน ทางผิวหนัง เมื่อร่างกายได้สัมผัสฝุ่นแร่ใยหิน เส้นใยแร่ใยหินมีความแหลมคมทำให้แทงไช ผิวหนัง เกิดอาการระคายเคือง เกิดตุ่มและบาดแผลที่ผิวหนัง ( Asbestos corns ) เมื่อสูดหายใจเอาฝุ่นแร่ใยหิน ร่างกายจะมีกลไกในการป้องกันอันตรายจากสิ่งแปลกปลอมต่าง ๆเพื่อให้พ้นอันตราย มีปฏิกริยาอักเสบเกิดขึ้นที่บริเวณหลอดลมฝอยส่วนปลาย มีแมโครเฟจ (alveolar macrophage)เข้ามาจับกินอนุภาคเส้นใยแร่ ใยหิน  โดยขบวนการย่อยสลายเซล (phagocytosis) และเกิดการอักเสบเรียกว่า macrophagic alveolitis มี การกระตุ้นเซลล์ ไฟโบรบลาสต์ (fibroblast) ให้เข้ามาสร้างคอลลาเจน(collagen)และไฟบริน  จนเกิดการซ่อมแซมเนื้อเยื่อปอดแบบผิดปกติ  ทำให้เกิดพังพืด อย่างมากในปอด เกิดเป็นโรคเยื่อหุ้มปอดอักเสบเรื้อรัง   ซึ่งมักจะเกิดขึ้นที่บริเวณปอดกลีบล่างก่อนโดยเฉพาะกับบริเวณใกล้เยื่อหุ้มปอด    

อาการแสดงของโรค มีอาการไอและหายใจหอบเหนื่อย อ่อนเพลีย  เจ็บหน้าอก มีช่วงการหายใจ ออกสั้น จากการตรวจร่างกายอาจสังเกตเห็นริมฝีปาก ลิ้น หรือเล็บเป็นสีน้ำเงินคล้ำ เนื่องจากร่างกายขาด ออกซิเจน  เมื่อฟังปอดจะได้ยินเสียงได้ยินผิดปกติที่ฐานปอด

การวินิจฉัยโรคเพื่อการรายงาน
1. มีประวัติสัมผัสกับฝุ่นแร่ใยหินทั้งทางตรงหรือทางอ้อม
2. การตรวจสมรรถภาพปอดมักจะพบความผิดปกติ แบบจำกัดการขยายตัว (Restrictive  pattern ) บางครั้งอาจพบความผิดปกติชนิดหลอดลมอุดกั้น (Obstructive  pattern ) หรือทั้ง 2 แบบร่วมกัน         ปริมาตรปอด   ค่าFVC ( Force vital capacity ) และ TLC ( Total lung capacity ) ลดลง  ค่าความ ผิดปกติในการแลกเปลี่ยนก๊าซ  (Carbon monoxide diffussion test ,DLCO) ลดลง
3. ผลการฉายภาพรังสีทรวงอก    จากการอ่านและแปรผลตามมาตรฐานองค์การแรงงานระหว่าง
ประเทศ (ILO 1980 Classcification of the radiographic appearance of the pneumoconiosis)     ความหนาแน่นของรอยผิดปกติที่เนื้อปอด(profusion) อยู่ในระดับ 1/0 ขึ้นไป

การตรวจทางห้องปฏิบัติการ
1. การตรวจสมรรถภาพปอด
2. การฉายภาพรังสีทรวงอก
3. การตรวจเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ปอด (High resolution computered tomography, HRCT )

มาตรฐานทางด้านสภาพแวดล้อมการทำงาน
ตามประกาศของกระทรวงมหาดไทย เรื่องความปลอดภัยในการทำงานเกี่ยวกับภาวะแวดล้อม
(สารเคมี) ตามประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 103 ลงวันที่ 16 มีนาคม 2515  ค่ามาตรฐานของ แอสเบสตอส (ใยหิน) 5 เส้นใยต่ออากาศ 1 ลูกบาศก์เซนติเมตร
- ทรีโมไลต์ ( tremolite) ทัลค์ ( talc) พวกที่เป็นเส้นใยแอสเบสตอส (asbestos form) 5 เส้นใยต่ออากาศ 1 ลูกบาศก์เมตร