1.8 โรคจากสารหนู
 

1.8 โรคจากสารหนู (Disease caused by arsenic or its toxic compound)
   เป็นโลหะสีเทาเงิน มันวาว ค่อนข้างเปราะ ความหนาแน่น 5.7 กรัม/ซม3 น้ำหนักอะตอม 74.91 มี วาเลนซีที่สำคัญคือ 3 และ 5 จุดหลอมเหลว 814 องซาเซลเซียส  สารหนูที่ใช้ในวงการอุตสาหกรรมแบ่งออกเป็น 2ประเภท คือ สารหนูอนินทรีย์ และสารหนูอินทรีย์

ลักษณะงานอาชีพที่เสี่ยง
ผู้ประกอบอาชีพและงานที่เสี่ยงต่อการได้รับพิษจากสารหนูได้แก่ อุตสาหกรรมผลิตแบตเตอรี่ ผลิตอัลลอยด์ การผลิตสี สีย้อม อุตสาหกรรมแก้ว  การผลิตสารเคมีกำจัดศัตรูพืช การผลิตน้ำยาถนอมเนื้อไม้

อันตรายต่อระบบอวัยวะที่สำคัญของร่างกาย
สารหนูเข้าสู่ร่างกายได้ 3 ทางคือ การหายใจ การดูดซึมที่ผิวหนัง และการกินอาหารหรือน้ำที่มีสาร หนูปนเปื้อน  สารหนูอนินทรีย์เมื่อถูกดูดซึมจะอยู่ในเม็ดเลือดแดงและในกระแสเลือด  และจะกระจายออกไปจากกระแสเลือดอย่างรวดเร็ว  ภายใน 2- 10 ชั่วโมง สารหนูถูกกำจัดจากร่างกายโดยกระบวนการเมทธิลชั่น ที่ตับ(methylation) ให้อยู่ในรูปโมโนเมทธิลอาร์ซินิก แอซิด (monomethyl arsenic acic ,MMA) และ ไดเมทธิลอาร์ซินิก แอซิด (dimethyl arsenic acid , DMA )  และถูกขับออกทางปัสสาวะ

อาการแบบเฉียบพลัน  สารหนูอนินทรีย์ชนิดวาเลนซี 3 จะมีความเป็นพิษเฉียบพลันมากกว่าชนิดวาเลนซี 5 ความเป็นพิษเฉียบพลันอาจเกิดได้จากการได้รับสารหนูโดยการหายใจหรือโดยการรับประทานการได้รับสารหนูเข้าไปในปริมาณมาก อาจทำให้เกิดอาการได้หลายระบบทั้งระบบทางเดินอาหาร ได้แก่ อาการปวดท้องอย่างรุนแรง คลื่นไส้ อาเจียน ถ่ายเป็นน้ำ  อาการทางระบบประสาทส่วนกลาง ได้แก่ ปวดศีรษะ เวียนศีรษะ ชักและหมดสติ  ระบบทางเดินปัสสาวะ ได้แก่ ปัสสาวะออกน้อย มีไข่ขาวในปัสสาวะ ระบบโลหิตพบภาวะโลหิตจาง

อาการแบบเรื้อรัง  ผิวหนังหนา ผิวหนังเปลี่ยนสีมีสีเข้มขึ้นและอ่อนลงเป็นจุดทั่วร่างกาย มีลักษณะเหมือนจุดจากฝนตก ( raindrop appearance)  ระบบโลหิต  อาจพบภาวะเลือดจาง  ความดันโลหิตสูง ระบบประสาท  มีอาการปวดศีรษะ เวียนศีรษะ ชาตามปลายมือปลายเท้า ความผิดปกติที่ผิวหนัง สารหนูเป็นสารก่อทำให้เกิดมะเร็งผิวหนัง มะเร็งปอด มะเร็งที่ไต

การวินิจฉัยโรคเพื่อการรายงาน
1. มีประวัติการทำงานกลุ่มอาชีพที่เสี่ยงต่อการเกิดโรคพิษสารหนู และสารประกอบของสารหนูในการ ทำงานร่วมกับมีอาการและอาการแสดงจำเพาะของโรค 
2. ผลการตรวจทางห้องปฏิบัติการแสดงอาการของโรค หรือแสดงว่ามีการสัมผัส
3. มีข้อมูลสิ่งแวดล้อมสนับสนุนว่ามีความเข้มของสารหนู หรือก๊าซอาร์ซีนเกินค่ามาตรฐานที่กฎหมายกำหนด

การตรวจทางห้องปฏิบัติการ
1. การตรวจ CBC (การตรวจนับเม็ดเลือด) และการตรวจหน้าที่ตับ SGOT, SGPT
2. การตรวจวัดระดับสารหนูในปัสสาวะรวม 24 ขั่วโมง  
- ตัวอย่างปัสสาวะที่ไม่ได้ควบคุมการบริโภคอาหารทะเลก่อนการเก็บตัวอย่าง ระดับสารหนูใน ปัสสาวะต้องไม่เกิน 100 มคก./ ดล.
- ตัวอย่างปัสสาวะที่ควบคุมการบริโภคอาหารทะเลเป็นอย่างน้อย 48- 72 ชั่วโมง น้อยกว่า 50 ไมโครกรัม/ลิตร
3. การถ่ายภาพรังสีทรวงอก,ช่องท้อง
4. การตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ

มาตรฐานทางด้านสภาพแวดล้อมการทำงาน
ตามประกาศของกระทรวงมหาดไทย เรื่องความปลอดภัยในการทำงานเกี่ยวกับภาวะแวดล้อม (สารเคมี) ตามประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 103 ลงวันที่ 16 มีนาคม 2515  กำหนดให้ระดับที่อนุญาตให้๖สัมผัสได้ (PEL) ไม่เกิน 0. 5 มิลลิกรัม/ ลูกบาศก์เมตร และสำหรับก๊าซอาร์ซีน ไม่เกิน 0.2 มิลลิกรัม/ลูกบาศก์เมตรหรือ 0.05 ส่วนในล้านส่วนโดยปริมาตร ( ppm)

มาตรฐานทางชีวภาพของสารหนู
การประเมินค่าดัชนีสารพิษในตัวอย่างชีวภาพ (Biological Exposure Indices ,BEI) หน่วยงาน ACGIH ( American Conference of Government Industrial Hygienist ) กำหนดค่าอ้างอิงหรือค่าแนะนำสำหรับการเก็บตัวอย่างสารหนูอนินทรีย์ (Inorganic arsenic plus methyatecd metabolites in urine) โดยเก็บตัวอย่างหลังจากเลิกงานวันสุดท้ายของการทำงาน 4-5 วันติดต่อกัน ค่าที่ยอมรับได้ (Adopted Biological Exposure Determinants) ไม่เกิน 35 µgAs/L